Επιδημιολογία της υπέρτασης στην Ελλάδα: τι ισχύει σήμερα

Με μια ματιά (Key Points)

• Στην Ελλάδα, εκατομμύρια ενήλικες ζουν με υπέρταση. Τα πιο πρόσφατα διεθνώς εναρμονισμένα στοιχεία (ηλικίες 30–79 ετών) εκτιμούν ~2,5 εκατ. άτομα με υπέρταση, με χαμηλή διάγνωση, θεραπεία και ρύθμιση σε σχέση με τον στόχο 50% ελέγχου.

• Πολυετείς εθνικές δράσεις καταγραφής δείχνουν επικράτηση γύρω στο 40% στους ενήλικες, με σταθερά κενά σε επίγνωση/θεραπεία/έλεγχο διαχρονικά.

• Τα προγράμματα May Measurement Month (2019–2022) επιβεβαιώνουν υψηλή συχνότητα και δείχνουν πόσοι παραμένουν αδιάγνωστοι ή αρρύθμιστοι, παρά τις επισκέψεις υγείας.

• Οι οδηγίες ESC 2024 αλλάζουν τη συζήτηση: κατηγοριοποίηση με βάση τιμή ΚΑΙ συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο, ώστε οι πόροι να στοχεύουν εκεί που υπάρχει το μεγαλύτερο όφελος.

Πόσο συχνή είναι η υπέρταση στην Ελλάδα;

• Οι πιο σύγχρονες συγκριτικές εκτιμήσεις του ΠΟΥ (WHO) για το 2023 υπολογίζουν ότι περίπου 2,5 εκατομμύρια Έλληνες ηλικίας 30–79 ετών έχουν υπέρταση (ορισμός: SBP ≥140 ή DBP ≥90 ή/και αγωγή). Το προφίλ δείχνει επίσης χαμηλές αναλογίες διάγνωσης, θεραπείας και ελέγχου έναντι του ιδανικού σεναρίου (50% έλεγχος).

• Οι εθνικές έρευνες και δημοσιεύσεις καταγράφουν επικράτηση κοντά στο 40% των ενηλίκων—τιμή που παραμένει αξιοσημείωτα σταθερή διαχρονικά, ενώ τα ποσοστά ελέγχου βελτιώνονται μεν αλλά υπολείπονται των στόχων.

Επίγνωση – θεραπεία – έλεγχος: το «χάσμα του καταρράκτη»

Τα διαθέσιμα στοιχεία για την Ελλάδα δείχνουν τον κλασικό «καταρράκτη»:

• Ένα μεγάλο ποσοστό δεν γνωρίζει ότι έχει υπέρταση.

• Από όσους γνωρίζουν, πολλοί δεν λαμβάνουν σταθερή αγωγή.

• Από όσους θεραπεύονται, ένα μέρος δεν είναι ρυθμισμένο (ABPM/σπιτικές μετρήσεις συχνά αποκαλύπτουν αρρύθμιστες περιπτώσεις). Τα ευρήματα της πανευρωπαϊκής δράσης May Measurement Month στην Ελλάδα (2019–2022) αποτυπώνουν το πρόβλημα: σταθερά υψηλή συχνότητα με μη αμελητέο ποσοστό αδιάγνωστων και αρρύθμιστων ατόμων.

Τι αλλάζει με τις Οδηγίες ESC 2024

Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας ESC 2024 προτείνουν:

• Κατηγορίες πίεσης (μη αυξημένη, αυξημένη, υπέρταση) αλλά θεραπευτικές αποφάσεις βάσει συνολικού κινδύνου (ηλικία, ΣΔ, κάπνισμα, ΧΝΝ, ΑΒΡ προφίλ) — όχι μόνο ενός «μαγικού» αριθμού στο ιατρείο.

• Ενθάρρυνση χρήσης μετρήσεων στο σπίτι και ABPM (24ωρη καταγραφή πίεσης) για ακριβή διάγνωση/ρύθμιση και αποφυγή «white-coat» ή «masked» υπέρτασης.

Γιατί παραμένει αρρύθμιστη;

• Αλάτι & πρόχειρο φαγητό: κρυμμένο νάτριο σε ψωμί, τυριά, αλλαντικά, έτοιμες σάλτσες.

• Καθιστική ζωή & βάρος: λίγη καθημερινή κίνηση, δουλειά γραφείου, μετακινήσεις με ΙΧ.

• Ύπνος/στρες: άπνοια ύπνου, ακανόνιστα ωράρια, άγχος.

• Συμμόρφωση: ξεχασμένες δόσεις, φόβος παρενεργειών, πολυφαρμακία.

• Πρόσβαση: καθυστερήσεις στην ΠΦΥ, άνιση κάλυψη ειδικών/εξετάσεων.
  (Η εικόνα αυτή ταιριάζει με τα ελληνικά δεδομένα επικράτησης–ελέγχου που καταγράφονται διεθνώς.)

Τι μπορώ να κάνω ως πολίτης – 5 απλά βήματα με μεγάλο αντίκτυπο

1. Μετράω σωστά στο σπίτι: 2 μετρήσεις πρωί & 2 βράδυ × 7 ημέρες → μέσος όρος (αγνοούμε την 1η).

2. Μειώνω αλάτι: στόχος ≤ 1 κ.γ. τη μέρα (πρόσεχε «κρυφό» νάτριο).

3. Κινούμαι: 150’/εβδομάδα περπάτημα/ποδήλατο/κολύμπι + 2× ενδυνάμωση.

4. Κοιμάμαι 7–8 ώρες· αν ροχαλίζω/νυστάζω, ζητώ έλεγχο για άπνοια.

5. Μιλάω με τον γιατρό για συνδυαστικό χάπι (λιγότερα δισκία, καλύτερη συμμόρφωση) και, αν χρειάζεται, Holter 24ώρου.
   (Οι οδηγίες ESC 2024 υποστηρίζουν αυτά τα βήματα στην καθημερινή πράξη.)

Τι χρειάζεται η χώρα – Προτάσεις Δημόσιας Υγείας

• Εθνική εκστρατεία αυτομέτρησης (εκπαίδευση τεχνικής, προσιτά πιστοποιημένα πιεσόμετρα).

• Στοχευμένοι έλεγχοι σε ομάδες υψηλού κινδύνου (άνδρες >40, ΣΔ, ΧΝΝ, καπνιστές).

• Γρήγορη διαδρομή στην ΠΦΥ: πρωτόκολλο 7 ημερών + ABPM όπου ενδείκνυται, ταχεία τιτλοποίηση.

• Συνδυαστικά σκευάσματα στον θετικό κατάλογο & υπενθυμίσεις συμμόρφωσης.

• Σχολικά προγράμματα: λιγότερο αλάτι/ζάχαρη, περισσότερη κίνηση.
  (Συμβαδίζει με τις διεθνείς στοχεύσεις του WHO για 50% έλεγχο των διαγνωσμένων υπερτασικών.)

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1) Γιατί ακούω «40% των ενηλίκων»;
Γιατί πολλές μελέτες/δράσεις στην Ελλάδα και διεθνώς συγκλίνουν σε επικράτηση κοντά σε αυτό το ποσοστό στους ενήλικες.

2) Γιατί ο ΠΟΥ μιλά για «2,5 εκατ. υπερτασικούς»;
Είναι μοντελοποιημένη εκτίμηση για ηλικίες 30–79 ετών, με κοινό διεθνές κριτήριο (≥140/90 ή/και αγωγή), ώστε να γίνονται συγκρίσεις μεταξύ χωρών.

3) Γιατί να κάνω Holter 24ώρου;
Επειδή δείχνει νυχτερινή/πρωινή πίεση και αποκαλύπτει «κρυφές» μορφές (masked/white-coat), βοηθώντας στη σωστή ρύθμιση.

4) Έχει νόημα «μια μικρή» μείωση στην πίεση;
Ναι. Ακόμη και −5 έως −10 mmHg στη συστολική πίεση μειώνουν καθαρά τον κίνδυνο, ειδικά όταν συνδυάζεται με μείωση LDL, άσκηση και διακοπή καπνίσματος (πολλαπλασιαστικό όφελος).

Το άρθρο επιμελήθηκε ο Παθολόγος Ηρακλής Αβραμόπουλος
Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Υγεία
Ιατρείο: Νεαπόλεως 9 Μαρούσι 15123
Τηλ: 6944881577, 210 6867060

Βιβλιογραφία

• World Health Organization. (2023). Hypertension country profile: Greece. Geneva: World Health Organization. https://www.who.int

• World Health Organization. (2023). Global status report on hypertension: The race against a silent killer. Geneva: World Health Organization. https://www.who.int

• European Society of Cardiology. (2024). 2024 ESC Guidelines for the management of arterial hypertension. European Heart Journal. https://www.escardio.org

• European Society of Hypertension. (2023). Patient resources & clinical statements on blood pressure measurement and hypertension care. European Society of Hypertension. https://www.eshonline.org

• Karatzi, K., Protogerou, A. D., Moschonis, G., Tsirimiagou, C., Androutsos, O., Chrousos, G. P., Lionis, C., & Manios, Y. (2017). Prevalence of hypertension and hypertension phenotypes by age and gender among schoolchildren in Greece: The Healthy Growth Study. Atherosclerosis, 259, 128–133. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2017.01.027 PubMed

• Menti, A., Kollias, A., Papadakis, J. A., Kalaitzidis, R. G., Milionis, H., Krokidis, X., Nikitas, G., Maragkoudakis, S., Makaris, E., Papachristou, E., Sarakis, V., Lanaras, L., Gkaliagkousi, E., Goumenos, D., Grassos, C., Kallistratos, M. S., Katsi, V., Konstantinidis, D., Kotsis, V., … Stergiou, G. S. (2024). Prevalence, awareness, and control of hypertension in Greece before and after the COVID-19 pandemic: May Measurement Month survey 2019–2022. Hellenic Journal of Cardiology. Advance online publication. https://doi.org/10.1016/j.hjc.2024.05.017 PubMed

• Psaltopoulou, T., Orfanos, P., Naska, A., Lenas, D., Trichopoulos, D., & Trichopoulou, A. (2004). Prevalence, awareness, treatment and control of hypertension in a general population sample of 26,913 adults in the Greek EPIC study. International Journal of Epidemiology, 33(6), 1345–1352. https://doi.org/10.1093/ije/dyh249 PubMed+1

• Stergiou, G. S., Menti, A., Kalpourtzi, N., Gavana, M., Vantarakis, A., Chlouverakis, G., Hajichristodoulou, C., Trypsianis, G., Voulgari, P. V., Alamanos, Y., Karakosta, A., & Touloumi, G. (2021). Prevalence, awareness, treatment and control of hypertension in Greece: EMENO national epidemiological study. Journal of Hypertension, 39(5), 1034–1039. https://doi.org/10.1097/HJH.0000000000002714 PubMed

• Stergiou, G. S., Menti, A., Doumas, M., Gkaliagkousi, E., Roussos, A., Vemmos, C., … International Society of Hypertension May Measurement Month Investigators (Greece). (2021). Opportunistic screening for hypertension in the general population in Greece: International Society of Hypertension May Measurement Month 2019. European Heart Journal Supplements, 23(Suppl B), B66–B69. https://doi.org/10.1093/eurheartj/suab024 PMC